Kierunek psychiki
Zasadniczo jednak kierunek "antyinstynktywiczny" wziął ostatnio górę. Jest to zrozumiałe, skoro pojęcie instynktów w szeregu badań okazało się bezpłodne i prowadzące do nieporozumień; jest więc naturalne, iż psychologia stara się go unikać. Chodzi tylko o to, czy psychologia rozwojowa i wychowawcza będą mogły obejść się bez tego pojęcia tak, aby zjawiska i procesy, którymi się te nauki interesują, mogły być i bez niego dostatecznie wytłumaczone. Otóż jak dotychczas psychologom trudno obejść się bez przyjęcia w naturze ludzkiej czegoś "pierwotnego", czegoś, co jest "wrodzone" i może "dziedziczne". Ale to coś nie musi być pojęte jako instynkt w jego dawniejszym, klasycznym ujęciu. Jak jeszcze o tym będziemy mówili, prawie nikt ze współczesnych psychologów nie neguje istnienia u człowieka pewnych wrodzonych "zadatków", ale te zadatki nie wydają się dzisiejszej psychologii czymś dającym się ściśle sprecyzować i oddzielić jasno od rezultatów uczenia się. Stoimy dziś więc raczej na stanowisku, iż nasze usiłowania powinny dążyć przede wszystkim do zbadania tego, co człowiek zdobywa w drodze swego doświadczenia życiowego i na jakich to dokonuje się drogach.